Ouderschap lesbiennes

Op deze pagina vind je informatie over lesbiennes en kinderen. De vragen waarmee Çavaria en de Holebifoon het meest te maken krijgen, zijn hier gebundeld. Die gaan zowel over zwanger worden als over de adoptieprocedure waarmee de meemoeder het kind adopteert.

Vlak na de openstelling van adoptie voor holebikoppels (2006) pakte ZiZo uit met een uitgebreid adoptiedossier (pdf). Dit kun je gebruiken als je meer gedetailleerde informatie wenst over adoptie: de procedure, de voorwaarden en de juridische gevolgen.

't Kwadraat is een groep van holebi-ouders die onder andere informatieve activiteiten organiseert over ouderschap.

zwanger worden

Wat is het verschil tussen KID en IVF?
Waar kunnen lesbiennes terecht voor KID of IVF?
Gebruiken lesbiennes donorsperma van een bekende of onbekende donor?
Kan een fertiliteitscentrum lesbiennes weigeren te helpen?
Moeten lesbische wensouders psychologische testen ondergaan vooraleer ze toegang krijgen tot KID of IVF? 

adoptie

Welke juridische band heeft de meemoeder met het kind? 
Heeft een meemoeder die met de biologische moeder getrouwd is, een juridische band met het kind? 
Hoe kan de meemoeder een juridische band met het kind verwerven?  
Welke zijn de voorwaarden om te kunnen adopteren?  
Welke zijn de grote stappen in de procedure van stiefouderadoptie?
Welke achternaam krijgt een kind van lesbische ouders?  
Op welke verloven in verband met ouderschap hebben de biologische moeder en de meemoeder recht?  
Kunnen lesbiennes ervoor kiezen om een binnenlands of buitenlands kind te adopteren?
Welke veranderingen in het lesbisch ouderschap wil çavaraia in de toekomst nog mee realiseren?  

cijfers

Hoeveel holebi's hebben kinderen?
Hoeveel lesbiennes hebben een kinderwens?
Ondervinden kinderen nadelen als ze opgroeien in een lesbisch gezin?

Wat is het verschil tussen KID en IVF?

De technieken KID en IVF worden uitgevoerd in een fertiliteitscentrum. Er zijn er in België heel wat, zoals je kunt zien in de lijst van fertiliteitscentra. Het UZ Gasthuisberg in Leuven helpt geen lesbiennes. Lesbiennes worden er steeds doorverwezen. Terug naar boven.

Waar kunnen lesbiennes terecht voor KID of IVF?

KID staat voor Kunstmatige Inseminatie met Donorsperma. Deze techniek wordt gebruikt voor heterokoppels met vruchtbaarheidsproblemen en voor lesbische koppels met een kinderwens. KID is net als IVF (In-vitrofertilisatie) een vruchtbaarheidstechniek, maar het is niet hetzelfde. IVF is een ingrijpende techniek die enkel wordt toegepast als alle middelen om zwanger te geraken, uitgeput zijn. KID wordt ook gebruikt voor lesbische vrouwen die een kinderwens hebben, zonder dat ze vruchtbaarheidsproblemen kennen. Terug naar boven.

Gebruiken lesbiennes donorsperma van een bekende of onbekende donor?

Wie kiest voor KID kan kiezen voor een bekende of onbekende donor. De meeste gynaecologen werken met sperma van onbekende donoren, afkomstig uit een spermabank. Zelfinseminatie kan ook, zowel met bekend als onbekend sperma. Terug naar boven.

Kan een fertiliteitscentrum lesbiennes weigeren te helpen?

Sinds 2007 bestaat in België de 'Wet op de medisch begeleide voortplanting (mbv)'. In die wet staat onder andere dat fertiliteitscentra een behandeling mogen weigeren op basis van het 'gewetensbezwaar'. Het centrum is dan wel verplicht om het koppel (of individu) door te verwijzen naar een centrum waar zij wel terecht kunnen. Het UZ Gasthuisberg Leuven weigert lesbiennes en stuurt hen altijd door. Terug naar boven

Moeten lesbische wensouders psychologische testen ondergaan vooraleer ze toegang krijgen tot KID of IVF?

De fertiliteitscentra en sommige gynaecologen doen een beroep op psychologen voor de selectie van kandidaat-ouders. Ze stellen vragen over de kinderwens, het proces van de coming-out, de relatie met familieleden en soms over de economische situatie. Ook hetero-ouders die KID willen gebruiken, moeten deze procedure doorlopen. Terug naar boven

Welke juridische band heeft de meemoeder met het kind? 

De meemoeder heeft na de geboorte van het kind geen enkele juridische band met dat kind. Het is dan ook de biologische moeder die het kind zal aangeven bij het bevolkingsregister. Het kind wordt ingeschreven als een kind van een alleenstaande moeder. Het krijgt ook automatisch haar achternaam. Terug naar boven

Heeft een meemoeder die met de biologische moeder getrouwd is, een juridische band met het kind? 

Of een meemoeder met de biologische moeder gehuwd is, maakt geen verschil voor het ouderschap. Ook dan heeft zij na de geboorte geen enkele juridische band met het kind waarvan haar vrouw bevallen is. Bij heterokoppels is dit anders. Binnen een heterohuwelijk geldt de 'vaderschapsregel' of het 'vermoeden van vaderschap'. Dat betekent dat de echtgenoot verondersteld wordt de biologische vader te zijn van elk kind dat uit zijn vrouw geboren wordt. Hij verwerft dat ook automatisch een juridische band met het kind. Voor gehuwde lesbiennes bestaat er geen 'vermoeden van moederschap'. Terug naar boven

Hoe kan de meemoeder een juridische band met het kind verwerven?  

Omdat een meemoeder niet automatisch een juridische band verwerft met het kind, moet zij het kind adopteren. Meer bepaald moet ze adopteren via de procedure van 'stiefouderadoptie ' (ook co-ouderadoptie genoemd). Hiervoor moet ze zich aanmelden bij Kind en Gezin. Die aanmelding kan digitaal, door een inschrijvingsformulier in de vullen en te versturen. Het centrum dat de vorming geeft nodigt de meemoeder dan uit voor een verplichte voorbereidingscursus van twintig uur. Die kan samen met de partner gevolgd worden, maar dat is niet verplicht. Het is mogelijk om deze cursus al te volgen tijdens de zwangerschap.Terug naar boven

Welke zijn de voorwaarden om te kunnen adopteren? 

Twee echtgenoten, wettelijk samenwonenden of feitelijk samenwonenden kunnen samen een kind adopteren. Ook een alleenstaande kan dat. Feitelijk samenwondenden moeten minstens drie jaar samenwonen op het moment dat het verzoek tot adoptie ingediend wordt. Een meemoeder die wil adopteren moet minstens achttien jaar oud zijn.
Lesbiennes die samen een kind kregen maar die uit elkaar gingen voor de goedkeuring van de nieuwe wet, zitten in een aparte situatie. Omdat drie jaar samenwonen een voorwaarde is voor adoptie, kan de meemoeder van het kind na een scheiding van de biologische moeder geen juridische band meer verwerven met haar kind. Een groep meemoeders die in deze situatie verkeren, hebben zich verenigd. Ze noemen zich de 'Clandestiene moeders' . Meemoeders die dat wensen, kunnen contact met hen nemen.Terug naar boven

Welke zijn de grote stappen in de procedure van stiefouderadoptie?

Voorbereiding
De meemoeder volgt een verplichte voorbereiding van twintig uur. Ze wordt daarvoor uitgenodigd na aanmelding bij Kind en Gezin. Dat kan wat tijd in beslag nemen, want Kind en Gezin werkt met een wachtlijst. Voor de voorbereiding betaalt de meemoeder een bijdrage van vijfentwintig euro. De partner kan deze cursus meevolgen, maar dat is niet verplicht. Na de voorbereiding krijgt de meemoeder een attest.

Opstellen en neerleggen van een verzoekschrift
De ouders moeten een verzoekschrift opstellen voor de jeugdrechtbank. Het verzoek moet neergelegd worden bij de jeugdrechtbank van de woonplaats van de vrouw die adopteert. Samen met het verzoekschrift moeten een aantal andere documenten ingediend worden, zoals een geboorte-attest, een nationaliteitsbewijs en het attest dat bewijst dat de voorbereiding gevolgd werd. De jeugdrechter stuurt het verzoek binnen acht dagen naar het openbaar ministerie.

Onderzoek door het openbaar ministerie
Het openbaar ministerie is bevoegd om alle nuttige informatie en adviezen in te winnen over de adoptie. In de praktijk voeren de politiediensten deze taak uit. Bij stiefouderadoptie heeft dit meestal weinig om het lijf.

Maatschappelijk onderzoek
De jeugdrechtbank beslist op basis van een maatschappelijk onderzoek of de kandidaat-ouders geschikt zijn voor adoptie. Dit onderzoek gebeurt gelijktijdig met het onderzoek door het openbaar ministerie. In het geval van stiefouderschap is het maatschappelijk onderzoek niet verplicht. De lesbische ouders ontvangen immers geen 'vreemd' kind in hun gezin. Toch kan de rechter een maatschappelijk onderzoek bevelen als hij dat nodig acht. Het verslag van het onderzoek moet ten laatste twee maanden nadat het bevolen werd neergelegd worden bij de jeugdrechtbank.

Inzage verslag plus zittingsdag
De meemoeder kan de verslagen van de onderzoeken inkijken op de griffie. Ze heeft daarvoor vijftien dagen de tijd. Daarna stelt de jeugdrechtbank de zittingsdag vast. Die vindt plaats tussen de vijftiende en de vijfenveertigste dag na de neerlegging op de griffie van het laatste verslag.

Zittingsdag en uitspraak
Tijdens de zittingsdag kunnen in principe een aantal mensen die betrokken zijn bij de adoptie, gehoord worden. In het geval van stiefouderadoptie gebeurt dit meestal niet en zijn enkel de moeder en meemoeder aanwezig. De jeugdrechtbank gaat na of aan alle wettelijke voorwaarden werd voldaan. Het vonnis wordt uitgesproken in openbare zitting. De rechtbank mag pas uitspraak doen ten vroegste zes maanden na de neerlegging van het verzoekschrift tot adoptie.

Administratieve afhandeling
De griffier stuurt de rechterlijke beslissing waarin de adoptie werd uitgesproken naar de ambtenaar van de burgerlijke stand van de verblijfplaats van de adopterende meemoeder. De ambtenaar van de burgerlijke stand schrijft het over in zijn registers. Later wordt de overschrijving vermeld in de geboorteakte van het geadopteerde kind.Terug naar boven

Welke achternaam krijgt een kind van lesbische ouders? 

Als het pasgeboren kind ingeschreven wordt in het geboorteregister van de burgerlijke stand, krijgt het de achternaam van de biologische moeder. Bij stiefouderadoptie geven de adoptanten een familienaam door aan de jeugdrechtbank. Die naam geldt ook voor alle kinderen die later nog geadopteerd worden. Een samengestelde familienaam, bijvoorbeeld bestaande uit de namen van beide ouders, is in ons land in principe niet mogelijk. Terug naar boven

Op welke verloven in verband met ouderschap hebben de biologische moeder en de meemoeder recht?  

Zwangerschaps- en bevallingsverlof
De biologische moeder heeft recht op moederschapsverlof, dat opgedeeld is in zwangerschapsverlof en bevallingsverlof. Het zwangerschapsverlof bestaat uit een verlofperiode van zes weken voor de bevalling. Het bevallingsverlof bestaat uit een verplichte verlofperiode van negen weken na de bevalling. Tijdens het moederschapsverlof wordt een moederschapsuitkering uitbetaald door het ziekenfonds.

Vaderschaps- en ouderschapsverlof
De meemoeder heeft geen recht op vaderschapsverlof. Dat is het recht om tien dagen afwezig te zijn naar aanleiding van de geboorte van een kind. Enkel de mannelijke partner van een bevallen vrouw heeft recht op vaderschapsverlof. Çavaria ijvert ervoor om dit verlof geslachtsneutraal te maken, zodat ook meemoeders er gebruik van kunnen maken.
Beide ouders kunnen ouderschapsverlof nemen. Het ouderschapsverlof geldt per kind en voor elke ouder afzonderlijk. Bij adoptie kan dit verlof opgenomen worden gedurende een periode van vier jaar, die begint vanaf de dag dat het kind ingeschreven is in het bevolkingsregister als deel uitmakend van het gezin.

Adoptieverlof
Bij stiefouderadoptie is het onmogelijk om adoptieverlof te nemen. Dit verlof moet immers een aanvang nemen binnen de twee maanden na de inschrijving van het kind in het bevolkingsregister. De procedure voor stiefouderadoptie duurt minstens zes maanden. Op het moment dat de adoptie rond is, is het dus te laat voor de meemoeder om gebruik te maken van het adoptieverlof. Terug naar boven

Kunnen lesbiennes ervoor kiezen om een binnenlands of buitenlands kind te adopteren?

Ja, dat kan. Lesbiennes die zelf geen kind op de wereld willen zetten maar een binnen- of buitenlands kind willen adopteren, kunnen de informatie lezen die bedoeld is voor homomannen. Die geldt ook voor hen. Terug naar boven

Welke veranderingen in het lesbisch ouderschap wil Çavaria in de toekomst nog mee realiseren? 

Çavaria ijvert ervoor om het vaderschapsverlof geslachtsneutraal te maken, zodat ook meemoeders recht hebben op die tien dagen verlof na de geboorte van hun kind. Verder onderzoekt Çavaria mogelijkheden om de adoptieprocedure voor meemoeders te vervangen door een erkenning door de meemoeder. Dat zou betekenen dat een meemoeder het kind van de biologische moeder bij de burgerlijke stand kan erkennen, net zoals ongehuwde mannen in een heterorelatie dat kunnen. Als dat onmogelijk is, wil Çavaria minstens een verkorting en vereenvoudiging van de adoptieprocedure voor lesbiennes.Terug naar boven  

Hoeveel holebi's hebben kinderen?

Uit onderzoek van Vincke uit 1999 bleek dat 4% van de lesbische koppels KID-kinderen had die in het lesbische gezin geboren waren. Daarnaast bleek dat bijna één op tien holebi's kinderen had uit een vorig heterohuwelijk of -relatie. Volgens het recentere Zzzip-onderzoek (2004-2006) blijken 7.1% van de lesbiennes kinderen te hebben uit een eerdere heterorelatie. Recentere cijfers over het aantal kinderen via KID zijn er niet. Terug naar boven

Hoeveel lesbiennes hebben een kinderwens?

Het Zzzip-onderzoek van John Vincke (2004-2006) bevroeg de kinderwens. 54.5% van de ondervraagde lesbiennes en bivrouwen duidden aan dat ze een kinderwens hebben. Terug naar boven

Ondervinden kinderen nadelen als ze opgroeien in een lesbisch gezin?

In België is onderzocht wat de gevolgen zijn van het opgroeien als KID-kind in een lesbisch gezin. Uit onderzoek van Katrien Vanfraussen (VUB, 2002) blijkt dat die kinderen zich goed voelen en niet meer gepest worden dan andere kinderen. Er zijn wel verschillen met heterogezinnen wat betreft de taakverdeling tussen de ouders. De emotionele betrokkenheid van de meemoeder is groter dan die van een heterovader.
In Nederland is dan weer nagegaan of lesbische gezinnen verschillen van heterogezinnen in de manier waarop zij hun ouderschap ervaren en motiveren voor zichzelf. Lesbische ouders blijken een sterker gemotiveerde kinderwens te hebben. Er is ook meer evenwicht tussen beide ouders. Aan de andere kant maken zij zich zorgen over het opgroeien van hun kinderen in een samenleving die niet altijd holebivriendelijk is.
Amerikaans onderzoek toont eveneens aan dat kinderen in holebigezinnen niet meer problemen hebben met opgroeien dan kinderen uit andere gezinnen. De APA (American Psychological Association) steunt op basis van wetenschappelijk onderzoek de eis van homo's en lesbiennes voor gelijke rechten inzake kinderwens en adoptie.Terug naar boven