Ouderschap lesbiennes

Op deze pagina vind je informatie over lesbiennes en kinderen. De vragen waarmee çavaria en de Holebifoon het meest te maken krijgen, zijn hier gebundeld. Ze gaan zowel over over zwanger worden als over de adoptieprocedure waardoor de meemoeder het kind van haar partner kan adopteren.

In opdracht van Vlaams minister voor Gelijke Kansen Pascal Smet heeft çavaria de 'Juridische gids over ouderschap voor holebi's en transgenders' uitgebracht. De publicatie geeft een overzicht van alle mogelijke juridische kwesties in verband met holebi- en transouderschap. Je vindt er informatie over medisch begeleide voortplanting, maar ook over adoptie, gedeeld ouderschap, erfrecht en successierechten. Onderaan deze pagina kan je deze gids downloaden. 

Op juridisch vlak beweegt er heel wat, en wetgeving verandert snel. Daarom houden we een pagina bij met aanvullingen bij de ouderschapsbrochure. Ga er zeker eens kijken als je benieuwd bent naar de recentste ontwikkelingen.

't Kwadraat is een Antwerpse groep van en voor holebi(wens)ouders die regelmatig informatieve activiteiten organiseert over ouderschap. In Leuven bestaat sinds kort de groep Goed GEZINd, een vereniging voor holebi- en transgenderouders met kinderen of een kinderwens.

zwanger worden

• Wat is het verschil tussen KID en IVF?
• Waar kunnen lesbiennes terecht voor KID of IVF?
• Gebruiken lesbiennes donorsperma van een bekende of onbekende donor?
• Kan een fertiliteitscentrum lesbiennes weigeren te helpen?
• Moeten lesbische wensouders psychologische testen ondergaan vooraleer ze toegang krijgen tot KID of IVF? 

adoptie

• Welke juridische band heeft de meemoeder met het kind? 
• Heeft een meemoeder die met de biologische moeder getrouwd is, een juridische band met het kind?
• Hoe kan de meemoeder een juridische band met het kind verwerven?  
• Welke zijn de voorwaarden om te kunnen adopteren?  
• Welke zijn de grote stappen in de procedure van stiefouderadoptie?
• Welke achternaam krijgt een kind van lesbische ouders?  
• Op welke verloven in verband met ouderschap hebben de biologische moeder en de meemoeder recht?  
• Kunnen lesbiennes ervoor kiezen om een binnenlands of buitenlands kind te adopteren?
• Welke veranderingen in het lesbisch ouderschap wil çavaria in de toekomst nog mee realiseren?  

cijfers

• Hoeveel holebi's hebben kinderen?
• Hoeveel lesbiennes hebben een kinderwens?
• Ondervinden kinderen nadelen als ze opgroeien in een lesbisch gezin?

Wat is het verschil tussen KID en IVF?

De technieken KID en IVF worden uitgevoerd in een fertiliteitscentrum. Er zijn er in België heel wat, zoals je kunt zien in de lijst van fertiliteitscentra. Het UZ Gasthuisberg in Leuven helpt geen lesbiennes. Lesbiennes worden er steeds doorverwezen. Klik hier voor meer info

Waar kunnen lesbiennes terecht voor KID of IVF?

KID staat voor Kunstmatige Inseminatie met Donorsperma. Deze techniek wordt gebruikt voor heterokoppels met vruchtbaarheidsproblemen en voor lesbische koppels met een kinderwens. KID is net als IVF (In-vitrofertilisatie) een vruchtbaarheidstechniek, maar het is niet hetzelfde. IVF is een ingrijpende techniek die enkel wordt toegepast als alle middelen om zwanger te geraken, uitgeput zijn. KID wordt ook gebruikt voor lesbische vrouwen die een kinderwens hebben, zonder dat ze vruchtbaarheidsproblemen kennen. Klik hier voor meer info

Gebruiken lesbiennes donorsperma van een bekende of onbekende donor?

Wie kiest voor KID kan kiezen voor een bekende of onbekende donor. De meeste gynaecologen werken met sperma van onbekende donoren, afkomstig uit een spermabank. Zelfinseminatie kan ook, zowel met bekend als onbekend sperma. Klik hier voor meer info

Kan een fertiliteitscentrum lesbiennes weigeren te helpen?

Sinds 2007 bestaat in België de 'Wet op de medisch begeleide voortplanting (mbv)'. In die wet staat onder andere dat fertiliteitscentra een behandeling mogen weigeren op basis van het 'gewetensbezwaar'. Het centrum is dan wel verplicht om het koppel (of individu) door te verwijzen naar een centrum waar zij wel terecht kunnen. Het UZ Gasthuisberg Leuven weigert lesbiennes en stuurt hen altijd door. Klik hier voor meer info

Moeten lesbische wensouders psychologische testen ondergaan vooraleer ze toegang krijgen tot KID of IVF?

De fertiliteitscentra en sommige gynaecologen doen een beroep op psychologen voor de selectie van kandidaat-ouders. Ze stellen vragen over de kinderwens, het proces van de coming-out, de relatie met familieleden en soms over de economische situatie. Ook hetero-ouders die KID willen gebruiken, moeten deze procedure doorlopen.

Welke juridische band heeft de meemoeder met het kind? 

De meemoeder heeft na de geboorte van het kind geen enkele juridische band met dat kind. Het is dan ook de biologische moeder die het kind zal aangeven bij het bevolkingsregister. Het kind wordt ingeschreven als een kind van een alleenstaande moeder. Het krijgt ook automatisch haar achternaam. Klik hier voor meer info

Heeft een meemoeder die met de biologische moeder getrouwd is, een juridische band met het kind? 

Of een meemoeder met de biologische moeder gehuwd is, maakt geen verschil voor het ouderschap. Ook dan heeft zij na de geboorte geen enkele juridische band met het kind waarvan haar vrouw bevallen is. Bij heterokoppels is dit anders. Binnen een heterohuwelijk geldt de 'vaderschapsregel' of het 'vermoeden van vaderschap'. Dat betekent dat de echtgenoot verondersteld wordt de biologische vader te zijn van elk kind dat uit zijn vrouw geboren wordt. Hij verwerft dat ook automatisch een juridische band met het kind. Voor gehuwde lesbiennes bestaat er geen 'vermoeden van moederschap'. Klik hier voor meer info

Hoe kan de meemoeder een juridische band met het kind verwerven?  

Omdat een meemoeder niet automatisch een juridische band verwerft met het kind, moet zij het kind adopteren. Meer bepaald moet ze adopteren via de procedure van 'stiefouderadoptie ' (ook co-ouderadoptie genoemd). Hiervoor moet ze zich aanmelden bij Kind en Gezin. Die aanmelding kan digitaal, door een inschrijvingsformulier in de vullen en te versturen. Het centrum dat de vorming geeft nodigt de meemoeder dan uit voor een verplichte voorbereidingscursus van twintig uur. Die kan samen met de partner gevolgd worden, maar dat is niet verplicht. Het is mogelijk om deze cursus al te volgen tijdens de zwangerschap. Klik hier voor meer info

Welke zijn de voorwaarden om te kunnen adopteren? 

Twee echtgenoten, wettelijk samenwonenden of feitelijk samenwonenden kunnen samen een kind adopteren. Ook een alleenstaande kan dat. Feitelijk samenwondenden moeten minstens drie jaar samenwonen op het moment dat het verzoek tot adoptie ingediend wordt. Een meemoeder die wil adopteren moet minstens achttien jaar oud zijn.
Lesbiennes die samen een kind kregen maar die uit elkaar gingen voor de goedkeuring van de nieuwe wet, zitten in een aparte situatie. Omdat drie jaar samenwonen een voorwaarde is voor adoptie, kan de meemoeder van het kind na een scheiding van de biologische moeder geen juridische band meer verwerven met haar kind. Een groep meemoeders die in deze situatie verkeren, hebben zich verenigd. Ze noemen zich de 'Clandestiene moeders' . Meemoeders die dat wensen, kunnen contact met hen nemen. Klik hier voor meer info

Welke zijn de grote stappen in de procedure van stiefouderadoptie?

Voorbereiding
De meemoeder volgt een verplichte voorbereiding van twintig uur. Ze wordt daarvoor uitgenodigd na aanmelding bij Kind en Gezin. Dat kan wat tijd in beslag nemen, want Kind en Gezin werkt met een wachtlijst. Voor de voorbereiding betaalt de meemoeder een bijdrage van vijfentwintig euro. De partner kan deze cursus meevolgen, maar dat is niet verplicht. Na de voorbereiding krijgt de meemoeder een attest.

Opstellen en neerleggen van een verzoekschrift
De ouders moeten een verzoekschrift opstellen voor de jeugdrechtbank. Het verzoek moet neergelegd worden bij de jeugdrechtbank van de woonplaats van de vrouw die adopteert. Samen met het verzoekschrift moeten een aantal andere documenten ingediend worden, zoals een geboorte-attest, een nationaliteitsbewijs en het attest dat bewijst dat de voorbereiding gevolgd werd. De jeugdrechter stuurt het verzoek binnen acht dagen naar het openbaar ministerie.

Onderzoek door het openbaar ministerie
Het openbaar ministerie is bevoegd om alle nuttige informatie en adviezen in te winnen over de adoptie. In de praktijk voeren de politiediensten deze taak uit. Bij stiefouderadoptie heeft dit meestal weinig om het lijf.

Maatschappelijk onderzoek
De jeugdrechtbank beslist op basis van een maatschappelijk onderzoek of de kandidaat-ouders geschikt zijn voor adoptie. Dit onderzoek gebeurt gelijktijdig met het onderzoek door het openbaar ministerie. In het geval van stiefouderschap is het maatschappelijk onderzoek niet verplicht. De lesbische ouders ontvangen immers geen 'vreemd' kind in hun gezin. Toch kan de rechter een maatschappelijk onderzoek bevelen als hij dat nodig acht. Het verslag van het onderzoek moet ten laatste twee maanden nadat het bevolen werd neergelegd worden bij de jeugdrechtbank.

Inzage verslag plus zittingsdag
De meemoeder kan de verslagen van de onderzoeken inkijken op de griffie. Ze heeft daarvoor vijftien dagen de tijd. Daarna stelt de jeugdrechtbank de zittingsdag vast. Die vindt plaats tussen de vijftiende en de vijfenveertigste dag na de neerlegging op de griffie van het laatste verslag.

Zittingsdag en uitspraak
Tijdens de zittingsdag kunnen in principe een aantal mensen die betrokken zijn bij de adoptie, gehoord worden. In het geval van stiefouderadoptie gebeurt dit meestal niet en zijn enkel de moeder en meemoeder aanwezig. De jeugdrechtbank gaat na of aan alle wettelijke voorwaarden werd voldaan. Het vonnis wordt uitgesproken in openbare zitting. De rechtbank mag pas uitspraak doen ten vroegste zes maanden na de neerlegging van het verzoekschrift tot adoptie.

Administratieve afhandeling
De griffier stuurt de rechterlijke beslissing waarin de adoptie werd uitgesproken naar de ambtenaar van de burgerlijke stand van de verblijfplaats van de adopterende meemoeder. De ambtenaar van de burgerlijke stand schrijft het over in zijn registers. Later wordt de overschrijving vermeld in de geboorteakte van het geadopteerde kind. Klik hier voor meer info

Welke achternaam krijgt een kind van lesbische ouders? 
Klik hier voor meer info

Op welke verloven in verband met ouderschap hebben de biologische moeder en de meemoeder recht?  

Zwangerschaps- en bevallingsverlof
De biologische moeder heeft recht op moederschapsverlof, dat opgedeeld is in zwangerschapsverlof en bevallingsverlof. Het zwangerschapsverlof bestaat uit een verlofperiode van zes weken voor de bevalling. Het bevallingsverlof bestaat uit een verplichte verlofperiode van negen weken na de bevalling. Tijdens het moederschapsverlof wordt een moederschapsuitkering uitbetaald door het ziekenfonds.

Vaderschaps- en ouderschapsverlof
De meemoeder heeft nog geen recht op vaderschapsverlof, al werd hierover een wetsvoorstel goedgekeurd in maart 2011. Van zodra de wet in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd zal zijn, hebben meemoeders recht om tien dagen afwezig te zijn naar aanleiding van de geboorte van een kind.
Beide ouders kunnen ouderschapsverlof nemen. Het ouderschapsverlof geldt per kind en voor elke ouder afzonderlijk. Bij adoptie kan dit verlof opgenomen worden gedurende een periode van vier jaar, die begint vanaf de dag dat het kind ingeschreven is in het bevolkingsregister als deel uitmakend van het gezin.

Adoptieverlof
Bij stiefouderadoptie bestaat wat onduidelijkheid over het recht op adoptieverlof. Dit verlof moet volgens de wet een aanvang nemen binnen de twee maanden na de inschrijving van het kind in het bevolkingsregister. De procedure voor stiefouderadoptie duurt minstens zes maanden. Op het moment dat de adoptie rond is, is het dus in principe te laat voor de meemoeder om gebruik te maken van het adoptieverlof.

In de praktijk passen ziekenfondsen vaak de volgende procedure toe. Het adoptieverlof van de meemoeder moet starten binnen een periode van twee maanden na de geboorte. Het onthaal van het kind in het gezin is voldoende om aanspraak te maken op het adoptieverlof, ook al is de adoptieprocedure nog niet in gang gezet. Het is belangrijk dat je werkgever ermee akkoord gaat dat je adoptieverlof neemt na de geboorte van het kind. Je informeert best even bij je ziekenfonds naar de mogelijkheden. Klik hier voor meer info

Kunnen lesbiennes ervoor kiezen om een binnenlands of buitenlands kind te adopteren?

Ja, dat kan. Lesbiennes die zelf geen kind op de wereld willen zetten maar een binnen- of buitenlands kind willen adopteren, kunnen de informatie lezen die bedoeld is voor homomannen. Die geldt ook voor hen. Klik hier voor meer info

Welke veranderingen in het lesbisch ouderschap wil çavaria in de toekomst nog mee realiseren? 

Çavaria ijvert ervoor om het vaderschapsverlof geslachtsneutraal te maken, zodat ook meemoeders recht hebben op die tien dagen verlof na de geboorte van hun kind. Verder onderzoekt Çavaria mogelijkheden om de adoptieprocedure voor meemoeders te vervangen door een erkenning door de meemoeder. Dat zou betekenen dat een meemoeder het kind van de biologische moeder bij de burgerlijke stand kan erkennen, net zoals ongehuwde mannen in een heterorelatie dat kunnen. Als dat onmogelijk is, wil Çavaria minstens een verkorting en vereenvoudiging van de adoptieprocedure voor lesbiennes.

Hoeveel holebi's hebben kinderen?

Uit onderzoek van Vincke uit 1999 bleek dat 4% van de lesbische koppels KID-kinderen had die in het lesbische gezin geboren waren. Daarnaast bleek dat bijna één op tien holebi's kinderen had uit een vorig heterohuwelijk of -relatie. Volgens het recentere Zzzip-onderzoek (2004-2006) blijken 7.1% van de lesbiennes kinderen te hebben uit een eerdere heterorelatie. Recentere cijfers over het aantal kinderen via KID zijn er niet.

Hoeveel lesbiennes hebben een kinderwens?

Het Zzzip-onderzoek van John Vincke (2004-2006) bevroeg de kinderwens. 54.5% van de ondervraagde lesbiennes en bivrouwen duidden aan dat ze een kinderwens hebben.

Ondervinden kinderen nadelen als ze opgroeien in een lesbisch gezin?

In België is onderzocht wat de gevolgen zijn van het opgroeien als KID-kind in een lesbisch gezin. Uit onderzoek van Katrien Vanfraussen (VUB, 2002) blijkt dat die kinderen zich goed voelen en niet meer gepest worden dan andere kinderen. Er zijn wel verschillen met heterogezinnen wat betreft de taakverdeling tussen de ouders. De emotionele betrokkenheid van de meemoeder is groter dan die van een heterovader.
In Nederland is dan weer nagegaan of lesbische gezinnen verschillen van heterogezinnen in de manier waarop zij hun ouderschap ervaren en motiveren voor zichzelf. Lesbische ouders blijken een sterker gemotiveerde kinderwens te hebben. Er is ook meer evenwicht tussen beide ouders. Aan de andere kant maken zij zich zorgen over het opgroeien van hun kinderen in een samenleving die niet altijd holebivriendelijk is.
Amerikaans onderzoek toont eveneens aan dat kinderen in holebigezinnen niet meer problemen hebben met opgroeien dan kinderen uit andere gezinnen. De APA (American Psychological Association) steunt op basis van wetenschappelijk onderzoek de eis van homo's en lesbiennes voor gelijke rechten inzake kinderwens en adoptie.

Terug naar boven